Çocuğunuzun 2-3 yaş arası dönemde engellenmeye tahammül edemeyen, kendi kurallarını kendi koyup sizin otoritenize büyük ölçüde karşı çıkan, kişisel üstünlük duygularının geliştiği bir döneme girdiğini mi gözlemliyorsunuz? Bu dönemin çocuğunuzun anal ve üretral bölgelerinde kasların işlevlerindeki gelişmeye eş zamanlı olduğu göze çarpınca aklınızda bu dönemle ilgili soru işaretleri oluşabilir. Kimi zaman çocuğunuzun yaptığı davranışlarda ne yapacağınızı bilemeyip çaresizlik hissine kapılabilirsiniz. Sürecin nasıl işlediğini anlamak onları anlamak ve anne babaların da çocuklarıyla bu önemli dönemde onun kişilik gelişimini destekleyici davranışlarda bulunmalarını sağlar. Ve unutmayın çocuğunuzla kurduğunuz ilişki her dönemde çok önemlidir.Kişilik,insanın yaşadığı ve varlığını bulduğu karmaşık kişiler arası ilişkilerden asla soyutmanamaz.(Sullivan,1953)

Birinci yaşın sonuna doğru çocuğun kas ve devinim sistemi hızla gelişir. Çocuğunuz ayağa kalkmaya ve yürüyebilmeye başlaması ve eş zamanlı olarak sphincter kaslarının olgunlaşması çocuğunuzun artık boşaltım faaliyetlerini isteğe bağlı olarak yapabilmesi anlamına gelir. Bununla birlikte birbirine karşıt iki istek( tutmak- bırakmak) ortaya çıkar. Çocuk birbirine karşıt iki istek arasında seçim yapabilme yetisini geliştirmektedir.Özerklik duygusu tam bu evrede birbirine karşıt iki istek arasında tercih yapabilme gücü olarak devreye girmektedir.

İdrarını ve dışkısını isteyince tutabilme ya da bırakabilme, giderek toplumsal anlam taşıyan bir çok davranış örüntüsüne de geçer ve genelleşir.Böylece çocuk bu iki tür toplumsal işlev-örüntü ile denemeler yapar.(Öztürk; Uluşahin, 2015). Çocuğunuzun bu dönemden önceki halini düşünürseniz almak, almayı bilmek üzerine kurulu bir davranış örüntüsü görürken bu dönemde birbirine zıt iki davranış örüntüsü geliştirdiğini görürsünüz.Bu yüzden çocuğunuzun davranışlarında ve duygularında iki değerliliği daha belirgin bir şekilde gözlemleyebilirsiniz.

Çocuğunuzun bu döneminde ettiğiniz müdahaleler ona güven verici olmalı ve onun karar verme/seçim yapma süreçlerini aşırıya götürmeyecek bir biçimde olmalıdır. Düşündüğümüzde bu iki değerli sitemin olumsuz yönleri de gelişebilir. Örneğin; tutmanın aşırı inatçılık, bırakmanın boş vermişlik şeklinde olumsuz özellikler geliştirebileceğini unutmamakta fayda var.Bu dönemde yanlış tutumlar dirençli bir tutmaya ya da olmadık yerde ve zamanda bırakmaya yol açabilir.Örneğin; çocuğunuz dışkısını inatla tutabilir ya da evin olmadık yerlerine bırakabilir.Çocuğunuz toplumsallaşma sürecindeyken toplumun beklentilerine göre bazı şeyleri yapmayı ya da yapmamayı öğrenirken ağır cezalar veya utandırmalar bu süreci sekteye uğratır. Bu çocuğunuzda utanç be kuşkuculuk duygularını besler. Ve bu duyguların etkisiyle çocuğunuzun iradesinin gelişimi ve seçim yapabilmesinin gelişimi sekteye uğrayabilir. Bu dönemde en önemli nokta utanç ve kuşkuculuk duygularının aşırı hale gelmesi tehlikesidir.

Utanç duygusu, daha çocukluğun erken dönemlerinde suçluluk duygusu ile karışmaktadır.Utanç duyan kişide aslında kendine yönelik bir öfke vardır.Utandırma yoluyla eğitim bütün toplumlarda sık görülür.Aşırı utandırma, çocukta kaçamak yapmak, hatalarını gizlemek gibi eğilimlere ya da isyancı bir utanmazlığa yol açabilir.Tuvalet eğitimi sırasında çocuğun arkasının sürekli denetlenmesi onda başkaları tarafından sürekli denetlenen bir arkası olduğu bilincini geliştirir.Bu da yetişkin yaştaki saplantılı kuşkuculuğa ya da paranoid korkulara kapılma eğiliminin yerleşmesine yol açabilir.( Öztürk; Uluşahin,2015)

Bu dönemde tuvalet eğitimi sırasındaki diğer hatalı tutumlar; çok katı ve cezalandırıcı olmak, çocuğa ayıp ve günah kavramlarını sürekli ve fazla aktarılması, çocuğun bebeksi kalmasını destekleyen aşırı koruyucu tutumlar,aşırı düzen ve aşırı titizlik sayılabilir. Bu dönemde çocuğunuza gösterdiğiniz hatalı tutumlar onda obsesif kompülsif kişilik özellikleri bulunmasına yol açabilir.

Çocuğunuzun benliğinin sınırları genişliyor bununla birlikte artık kendisinin çevreden ayrı ve farklı bir varlık olduğunu fark etmeye başlıyor.Bu nedenle çocuğunuzun emzirilmesi gibi bir önceki döneme ait gösterdiğiniz tutum ve davranışların çocuğunuzun iyiliği için değişmesi gerekiyor.Unutmayın özerklik beraberinde irade ve seçim yapabilme becerilerini getirir. Ve bu dönemde desteklenmeyen bu özellikler ileride çok daha karmaşık sorunlar olarak yaşanabilir.

Özerklik kavramını bireyin kendi kurallarını kendi koyması olarak görmekten çok bireyin ayrı bir varlık olduğunu görmesi ve karşıt dürtüler arasında bir seçim yapabilmesi olarak görün.Özerk bir birey karşıt dürtüler arası seçim yaparken; kuşku ve utanç duygularına kapılmadan, benlik saygısını zedelemeden kendi kendini denetleyebilen bireydir.

Kaynaklar;

Burger,J.(2006). Kişilik.(İ,D. Erguvan Sarıoğlu, Çev.) İstanbul: Kaknüs Yayınları

Öztürk,M ; Uluşahin, A. ( 2015).Ruh sağlığı ve bozuklukları.Ankara:Bayt.

YORUM YAP

Yorumunuzu giriniz!
Lütfen adınızı buraya girin