Ebeveyn kaybı çocuklar için zorlu bir yaşamı beraberinde getiren bir yaşam olayıdır. Bu nedenle çocukların ölümü anlamlandırmaları ve kayıptan doğan yas duyguları ile baş etmeleri çocuklar için zorlu bir süreç oluşturmaktadır.

Anne ve baba çocuk için güven ve destek sağlayan, bakan ve büyüten kişilerdir. Bu kişilerin kaybı sonrasında çocuğun hayatı pek çok açıdan değişmektedir. Ebeveyn kaybı yaşayan çocuk, sosyal gelişim, fiziksel gelişim ve duygusal gelişim açısından zarar görmektedir.

Ebeveyn kaybı ile ilgili görsel sonucu

Çocuklar gelişim dönemlerine göre ölümü nasıl algılar?

Çocukların ölümü algılayışı yaşlarına ve gelişim dönemlerine göre farklılıklar gösterir. Çocuğun kayba vereceği tepki, bulunduğu bilişsel ve duygusal gelişim dönemiyle bağlantıdır.

Bebeklerin yaşadıkları kayıp, doğduklarından itibaren ilk 9 aydan sonra tüm yaşamını etkileyecek boyutlara ulaşabilmektedir. Annenin uzun süre yokluğu veya ölümü nedeniyle bebekte ağlamalar, tedirginlik ve uyku bozuklukları görülebilmektedir. Bu semptomlar çocuğun annenin yokluğuna karşı geliştirdiği tepkileri ve yas tutma sürecini ifade etmektedir.

Beş yaş öncesi dönemde çocukların düşünceleri benmerkezcidir. Bu nedenle olayların insanlar tarafından kontrol edildiğine inanma eğilimi gösterirler. Ölüm olayını da insanların kontrolünde olan bir olay gibi algılayarak ölümü uykuya benzetebilirler ve ölen insanların geri döneceğine inanabilirler. Beş yaşından önce ölümün sürekli ve geri dönülmez bir olgu olduğu çocuklar tarafından algılanamaz.

Beş yaş civarında artık çocuklar ölümün geri dönülemez ve kalıcı ayrılıklara yol açan bir olay olduğunu algılamaya başlarlar. Yine bu yaşlarda çocuklar ölen kişinin hareket edemeyeceğini, hissedemeyeceğini, konuşamayacağını ve diğer tüm vücut fonksiyonlarının son bulduğunu anlayabilirler.

Okul dönemine gelindiğinde çocuklar zaman kavramını öğrenmiştir. Ölümün geri dönülemez bir süreç olduğunu anlarlar ancak kendinin öleceğini kavrayamazlar. Bu dönemde çocuklar artık yetişkinlere benzer şekilde yas tutabilir ve üzüntü yaşayabilir. Aileden birisinin kaybının üzüntü veren zorlu süreç olduğunu bilir. Ölümüm nasıl gerçekleştiği ile ilgilenmeye başlarlar, bunun için somut göstergelere ihtiyaç duyarlar.

Ergenlik döneminde ölüm kavramı soyut bir şekilde kavranır. Ergenler tehlikeli durumlar sonucunda ölebileceklerini bilirler. Gençler, yaşamın anlamını sorgulamaya başladıklarından, anne baba kaybı ile karşılaştıklarında bu kaybın ne olduğu, nasıl gerçekleştiği ve bu kaybın hayatını nasıl şekillendireceği konusunda tam bir anlayışa sahip olurlar. Ergenlik döneminde anne baba kaybı yaşayan gençler bir yandan ergenlik dönemi özellikleriyle baş etmeye çalışırken bir yandan da kayıp ile baş etmek zorunda kalabilirler. Normal hayatlarına devam ediyormuş gibi görünmeye çalışırken, gizli bir şekilde kayıpla ilgili yoğun duygular yaşamaya devam edebilirler.

Ebeveyn kaybı ile ilgili görsel sonucuAnne baba kaybının çocuklar üzerindeki etkileri nelerdir?

  • Okul başarısında değişiklik,
  • Çok çabalamasına karşın düşük başarı,
  • Okula gitmeyi, uyumayı, akranlarıyla oynamayı şiddetle reddetme,
  • Aşırı hareketlilik,
  • Ansiyete ve fobilerin ortaya çıkması,
  • Alt ıslatma ve tırnak yeme gibi davranım bozuklukları.

Ne yapılmalı?

  • Ölüm olayı çocuğa aktarılırken bunu çocuğun anne ya da babası ya da çocuğa duygusal olarak yakınlığı olan biri olmasına özen gösterilmelidir.
  • Söylenen yer çocuk için önemli olmaktadır, bu nedenle sakin bir odanın bulunması, çocuğun oturtulması önerilmektedir.
  • Çocuğa ölenin kim olduğu ve nasıl öldüğü doğrudan söylenmelidir, bilinen ger- çekleri içermelidir ve en önemlisi çocuğun vereceği tepkiye hazırlıklı olunmalıdır.
  • Çocukla konuşurken ölen kişi hakkında “uyuyor”, “yolculuğa çıktı”, “başka bir dünyaya gitti”, “cennette”, “bize yukarıdan bakıyor” gibi ifadeler kullanılmamalıdır, ruh gibi soyut kavramlara yer verilmemelidir.
  • Çocuğun cenazeye götürülmesinde bir sakınca bulunmadığı söylenmekle birlikte bu olaya çocuğun hazırlanması gerekmektedir.
  • Güvendiği bir yetişkinin yanında olması ve duyguların ifade edilmesine izin verilmesi bu aşamada önemli olmaktadır.

Sonuç olarak, çocukların kayıpla baş etmesinde iki önemli nokta bulunur.

Bunlardan birincisi, çocuğun duygularını dile getirmesine yardımcı olunmasıdır. İkincisi ise çocuğun bulunduğu gelişim dönemine uygun açıklamalar yapılmasıdır.

 

YORUM YAP

Yorumunuzu giriniz!
Lütfen adınızı buraya girin